Edrych i mewn: Cymraeg

Mae Coed Cadw, y Woodland Trust yng Nghymru, wedi lansio ei maniffesto 2021; Gwreiddiau Adferiad Gwyrdd yng Nghymru.

Mae’r maniffesto ar gyfer Etholiadau Seneddol Cymru yn 2021 yn amlinellu sut y gall coed chwarae rhan hanfodol wrth fynd i’r afael â’r argyfwng natur a’r hinsawdd, wrth helpu i adeiladu economi ôl-Covid ffyniannus sy’n addas ar gyfer y presennol, ac ar gyfer lles cenedlaethau’r dyfodol.

Amlinellodd Cyfarwyddwr Coed Cadw, Natalie Buttriss, “Mae pandemig Covid-19 wedi gadael pob un ohonom yn ddryslyd, ond ar yr un pryd, rydym yng nghanol argyfwng hinsawdd a bioamrywiaeth cysylltiedig. Rhaid i’n hadferiad fynd i’r afael â hyn nawr, gyda brys a ffocws. I ddychwelyd i normal yw ailadrodd camgymeriadau’r gorffennol.

Mae ein lles wedi dibynnu ar goed a choedwigoedd ers canrifoedd – maen nhw bob amser wedi cynnig atebion syml a chost effeithiol i’r heriau rydyn ni i gyd yn eu hwynebu. Mae ein maniffesto ar gyfer Senedd 2021 yn nodi sut y gall coed weithio i fyd natur, pobl a’n heconomi, nawr ac ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol.”

Tri gwreiddyn ar gyfer adferiad gwyrdd yng Nghymru

Mae tri ‘gwreiddyn’ yn sail i sylfeini Coed Cad war gyfer Cymru gryfach a mwy gwydn:

1. Gwyrddio Ein Trefi a’n Dinasoedd

Mae Coed Cadw eisiau gweld coed a mannau gwyrdd yn agos at bawb; maent yn hanfodol ar gyfer iechyd a lles, yn amddiffyn rhag llygredd a chreu cysgod rhag gwres eithafol, yn lleihau llifogydd ac yn dod â natur yn agosach.

O ganlyniad, mae Coed Cadw yn galw am greu ‘Cynllun Coed a Choetir’ ar gyfer pob Cyngor yng Nghymru, a rhoi diwedd ar ddinistrio’r coed aeddfed sydd gennym eisoes.

2. Cefnogi Cymunedau Ffermio â Choed

Yn draddodiadol, mae coed a gwrychoedd wedi amddiffyn a darparu lles ar gyfer anifeiliaid fferm ers amser maith. Maent yn maethu, cynyddu, ac amddiffyn priddoedd fferm, gan hybu ffrwythlondeb a gweithredu fel storfa garbon hanfodol. Bydd eu hailsefydlu priodol yn helpu i amddiffyn cymynedau Cymru rhag yr amodau tywydd niweidiol a achosir gan newid yn yr hinsawdd.

Mae Coed Cadw eisiau cynyddu gorchudd coed ar ffermydd gyda thaliadau o dan ‘Cynllun Gwrychoedd a Lleiniau’ sy’n cefnogi ffermio sy’n gyfeillgar i’r hinsawdd a natur. Maent hefyd eisiau cryfhau gwaith partneriaeth gyda ffermwyr, fel rhan o Raglen Adferiad Gwyrdd genedlaethol.

3. Cysylltu Cymru ag Economi Goetiroedd

Bydd economi coetir sy’n gofalu am ac yn ehangu gorchudd coed yn darparu cyfleoedd ar gyfer cyflogaeth, gan gyfrannu’n sylweddol at adferiad gwyrdd Cymru.

Mae Coed Cadw yn galw am ddatblygu Coedwig Genedlaethol Cymru i wneud Cymru yn Genedl Coetir gysylltiedig. Maent am ddefnyddio coedwigoedd ‘carbon smart’ i drwsio a storio carbon mewn coed, coetiroedd, ac i gysylltu cymunedau Cymru ag economi’r coetir.

Ddarllen gwreiddiau a changhennau’r maniffesto yn fanwl.

Natalie Buttriss yn crynhoi, “Rhaid i’r Llywodraeth Cymru nesaf sicrhau fod coed yn ganolog i’n heconomi a’n cymdeithas yng Nghymru, a rhaid iddi wneud cymaint mwy i wireddu gwerth llawn coed ar gyfer lles cymunedau a busnesau ledled y wlad.”

NODIADAU I OLYGWYR

Pam mae angen adferiad gwyrdd arnom yng Nghymru?

Mae coetir hynafol yn brin; yng Nghymru, dim ond 4.5% o arwyneb y tir y mae’n ei gwmpasu. Ganrifoedd oed, mae wedi datblygu cymunedau arbennig o blanhigion, pryfed ac anifeiliaid nad ydyn nhw i’w cael yn unman arall. Mae coedwigoedd hynafol Cymru hefyd yn cynnwys coedwig law Geltaidd, ecosystem o bwysigrwydd cenedlaethaol a rhyngwladol fel cartref i blanhigion a bywyd gwyllt prin.

Ond, mae colli coetir hynafol yn gyson o achos datblygiad dynol yn rhedeg ochr yn ochr â’r argyfwng natur.

O goedwigoedd cenedlaethol i strydoedd lleol, mae coed hefyd yn adlewyrchu ein balchder yn ein hamgylchedd. Maent yn darparu cysgod ac ocsigen; maent yn tynnu llygredd carbon i mewn ac yn hidlo, yn cyfoethogi priddoedd ac y dal dŵr yn ôl. Maent yn darparu pren fel deunydd crai ar gyfer adeiladu, gwaith saer a gwaith chrefft. Rhyfeddodau i’w hedmygu; maent yn dyst, ar draws y cenedlaethau, i ddigwyddiadau a chyfrinaethau hanesyddol, ac maent yn ganolog i adross straeon a chwarae.

Ond, rhwng 2006 a 2013 collwyd tua 7,000 o goed mawr, a rhwng 2009 a 2013, dangosodd 159 o’n 220 trefi ddirywiad cyffredinol yn y gorchudd coed.

Ar gyfer ymholiadau pellach:

Jane Cook hello@talktojanepr.co.uk / 07791998381.

Neu, swyddfa’r wasg y Woodland Trust ar 01476 581121, media@woodlandtrust.org.uk.

Y Woodland Trust yw’r elusen cadwraeth coetir fwyaf yn y DU. Mae ganddo dros 500,000 o gefnogwyr. Mae am weld y DU yn llawn coedwigoedd a choed brodorol ar gyfer pobl a bywyd gwyllt. Mae gan yr Ymddiriedolaeth dri nod allweddol:

  1. amddiffyn coetir hynafol, sy’n brin, yn unigryw ac yn anadferadwy,
  2. adfer coetir hynafol sydd wedi’i ddifrodi, gan ddod â darnau gwerthfawr o’n hanes naturiol yn ôl yn fyw,
  3. plannu coed a choedwigoedd brodorol gyda’r nod o greu tirweddau gwydn i bobl a bywyd gwyllt.

Wedi’i sefydlu ym 1972, erbyn hyn mae gan y Woodland Trust dros 1,200 o safleoedd dan ei gofal sy’n cwmpasu oddeutu 29,000 hectar. Mae’r rhain yn cynnwys dros 100 o safleoedd yng Nghymru, gyda chyfanswm o 2,897 hectar (7,155 erw).

Mae mynediad i’w goedwig am ddim, felly gall pawb elwa o goedwigoedd a choed. Mae enw Cymraeg yr Ymddiriedolaeth, ‘Coed Cadw’ yn hen derm Cymraeg, a ddefnyddir mewn deddfau canoloesol i ddisgrifio coetir gwarchoededig neu gadwedig.