Skip Navigation

Ar drywydd coeden fwyaf trawiadol Cymru

Mae Coed Cadw yn chwilio am y goeden fwyaf poblogaidd, un sy’n syfrdanol yn weledol, sydd â stori i’w hadrodd, ar gyfer cystadleuaeth Coeden y Flwyddyn 2019.

Mae’r gystadleuaeth yn ei chweched flwyddyn erbyn hyn a’r bwriad yw dathlu coed arbennig ledled y wlad. Hwyrach mai’r goeden yw breswylydd hynaf y pentref, hwyrach ei bod hi’n rhan fawr o gymeriad yr ardal, neu'n garreg filltir yn hanes y genedl.

Ac os ydy’r goeden yn edrych yn anhygoel o drawiadol, gorau yn y byd! Fe all unrhyw unigolyn, grŵp neu sefydliad enwebu coeden a rhannu ei stori yn www.woodlandtrust.org.uk/visiting-woods/coeden-y-flwyddyn-2019/ tan 19 Gorffennaf 2019. Wedyn, fe fydd panel o arbenigwyr ym mhob gwald yn llunio rhestr fer o goed, fydd yn wedyn yn cystadlu mewn pleidlais gyhoeddus.

Fe allai’r goeden fod yn dderwen fawreddog, gnotiog, a blannwyd yn ystod dyddiau Dafydd Ap Gwilym, sydd wedi goroesi trwy’r canrifoedd. Fe allai fod yn ffawydden nerthol a blannwyd gan blentyn mewn cae y tu ôl i'w tŷ. Beth bynnag fo'r rhywogaeth, beth bynnag fo'r stori, mae Coed Cadw yn awyddus i glywed beth sy’n ei gwneud hi’n wahanol o’r lleill.

Enillydd y llynedd

Yr enillydd y llynedd oedd Derwen Pwllpriddog, sydd wedi sefyll ers canrifoedd wrth ochr lôn wledig ger Rhandirmwyn yn Sir Gaerfyrddin. Mae bôn y goeden yn mesur 8.4m o amgylch, felly, dyma gawr o goeden. Mae rhai wedi amcangyfrif ei fod yn 600-700 oed, tra bod haneswyr lleol yn credu iddi gael ei phlannu i goffáu Brwydr Bosworth. Yn ôl y sôn, dyma le cuddio brenin; yr enw ar y dafarn leol yw'r Dderwen Frenhinol, wedi'r cyfan. Ceubren yw’r goeden hon, ac mae nifer o glipiau YouTube o fandiau a chorau yn canu ynddi. Flynyddoedd lawer yn ôl deellir iddi fod yn fan cyfarfod i gariadon lleol. Roedd y fferm yn ei defnyddio fel lloches i'r mochyn a bellach mae hwyaid y perchennog presennol yn clwydo ac yn deor yn y canghennau.

Dywedodd prif ymgyrchydd Coed Cadw, Kaye Brennan: “Mae Coeden y Flwyddyn wedi ein helpu i ddarganfod llawer o goed anhygoel - ond dim byd hyd yma a allai guro'r gorau yn y gystadleuaeth Ewropeaidd. Rydym yn gwybod bod gennym rai o'r coed mwyaf anhygoel yn y byd - ond mae arnon ni angen cefnogaeth y cyhoedd i ddod o hyd iddyn nhw, a phleidleisio dros enillydd. Rydyn ni eisiau clywed eich straeon am y coed. Beth mae coed yn feddwl i chi? Pam eu bod nhw'n bwysig i chi? Beth yw'r goeden fwyaf adnabyddus, cariadus, yn eich dinas, tref neu bentref a pham?

“Gallwch hefyd rannu eich coed arbennig ar Twitter ac Instagram gan ddefnyddio'r hashnod #TreeOfTheYear.”
Mewn llawer o wledydd, mae hen goed wedi'u rhestru fel henebion naturiol ac fe gaiff yr ardal o’u cwmpas ei diogelu’n gyfreithiol, gyda grantiau lle bo angen, yn union fel adeiladau rhestredig. Nid yw hyn yn wir yng Ngwledydd Prydain, er bod ymgyrch Coed Cadw i wella diogelwch ar gyfer ein coed hynaf a phwysig wedi arwain at newid ym mholisi cynllunio.

Fe allai coed ar y rhestr fer fod yn gymwys i gael hyd at werth hyd at £1,000 o ofal coed i helpu i sicrhau eu dyfodol a dathlu eu pwysigrwydd, diolch i gefnogaeth gan chwaraewyr y People’s Postcode Lottery.

Dywedodd Sanjay Singh, uwch reolwr rhaglenni gyda’r Poeple’s Postcode Lottery: “Rydyn ni’n awyddus i annog y cyhoedd i gymryd rhan yng nghystadleuaeth flynyddol Coeden y Flwyddyn ac rydym yn sicr y byddan nhw unwaith eto'n helpu i amlygu nifer o goed anhygoel sydd â straeon gwych i’w hadrodd. Fe hoffen ni ddiolch i holl chwaraewyr y Peope’s Postcode Lottery sydd wedi chwarae rhan wrth trwy gefnogi'r chwilio am, a dathlu, coed mwyaf diddorol a gweledol y genedl.”

Coeden Gymreig y Flwyddyn 2019, Derwen Pwllpriddog. Llun gan Mark Zytynski (WTML)
Coeden Gymreig y Flwyddyn 2019, Derwen Pwllpriddog. Llun gan Mark Zytynski (WTML)

Enillydd y gystadleuaeth y llynedd oedd Derwen Pwllpriddog, sy’n derbyn £1,000 mewn grant gofal coed.

Dywedodd Nerys Jones, perchennog y goeden: “Mae’n fraint enfawr i fod yn berchennog a gwarcheidwad coeden fel hon, sy’n ddarn go iawn o hanes, ac mae cymryd rhan yn y gystadleuaeth wedi bod yn bleser i bawb. Mae hyn wedi bod yn ffordd wych i roi’n pentref ni ar y map o ran twristiaeth.

Trwy’r gystadleuaeth mae’n coeden ni wedi ennill grant o £1,000. Fe fyddwn ni’n defnyddio’r arian yma i wneud rhywbeth y bydd pawb yn ei gofio. Rydyn ni’n mynd i gynnal Parti Haf, sy’n cael ei drefnu gan Gymdeithas Cymuned Rhandirmwyn a’r Cylch, i ddathlu’r ffaith fod y goeden wedi ennill y gystadleuaeth. Fe fydd y plant yn dod mewn gwisg ffansi, ac fe fydd yna helfa mes aur ar eu cyfer nhw, a hynny er mwyn derbyn glasbren bach i’w blannu lle mynnon nhw, fe eu bod nhw’n ei weld yn tyfu tra’u bod nhw’n tyfu. Fe fydd yna gystadleuaeth paentio’r goeden hefyd gyda gwobrau arbennig sy’n cael eu hariannu o’r grant o Coed Cadw.

Yn ogystal â hyn, fe ddaeth arbenigwr mewn gofal coed i edrych ar y goeden i roi cyngor ar sut y gallwn ofalu am y goeden yn y dyfodol. Yn gyfan gwbl, fe fyddwn i’n sicrhau yn cymeradwyo’r gystadleuaeth i eraill. Mae hi wedi bod yn wych inni. Beth am drio eich hun?”

Fe fydd enillydd Coeden y Flwyddyn 2019 yn cynrychioli Gwledydd Prydain yn y frwydr dros Goeden Ewropeaidd y Flwyddyn yn gynnar yn 2020.

Nodiadau i olygyddion

Y coed buddogol y llynedd oedd:
Cymru: Pwllpriddog Oak, Rhandirmwyn, Sir Gaerfyrddin
Gogledd Iwerddon: Y Giant Sequoia, Parc Coedwig Castellwellan, Sir Down
Lloegr: Nellie's Tree, Aberford, Leeds
Yr Alban: Netty's Tree, Eriskay, Ynysoedd Heledd

Coed Cadw yw'r elusen cadwraeth coetir fwyaf yn y DU. Mae ganddo dros 500,000 o gefnogwyr. Mae am weld DU yn llawn coed a choed brodorol ar gyfer pobl a bywyd gwyllt. Mae gan yr Ymddiriedolaeth dri nod allweddol: i) diogelu coetir hynafol sy'n brin, yn unigryw ac yn unigryw, ii) adfer coetir hynafol sydd wedi'i ddifrodi, gan ddod â darnau gwerthfawr o'n hanes naturiol yn fyw, iii) plannu coed a choed brodorol gyda'r nod o creu tirweddau gwydn i bobl a bywyd gwyllt.

Mae Coed Cadw, a sefydlwyd ym 1972, bellach â dros 1,000 o safleoedd yn ei ofal sy'n cwmpasu dros 22,500 hectar. Mae'r rhain yn cynnwys dros 100 o safleoedd yng Nghymru, gyda chyfanswm arwynebedd o 2,897 hectar (7,155 erw). Mae'n cynnig mynediad cyhoeddus am ddim i bron pob un o'i safleoedd. Mae enw Cymraeg yr Ymddiriedolaeth, “Coed Cadw”, yn hen derm Cymraeg, a ddefnyddir mewn cyfreithiau canoloesol i ddisgrifio coetiroedd a warchodir neu a gedwir.

Siarter Coed i'r Werin

Mae cystadleuaeth Coed y Flwyddyn yn cael ei chynnal i gefnogi Siarter Coed i'r Werin - menter sy'n nodi 10 egwyddor coed i wreiddio yn ein cymdeithas ar gyfer dyfodol lle mae pobl a choed yn gryfach gyda'i gilydd. Darganfyddwch fwy a lleisiwch eich cefnogaeth yn treecharter.uk

Ynglŷn â'r People's Postcode Lottery

Mae'r People's Postcode Lottery yn rheoli loterïau cymdeithasau lluosog a hyrwyddir gan wahanol elusennau ac achosion da. Mae pobl yn chwarae gyda'u codau post dewisol i gael cyfle i ennill gwobrau ariannol. Mae o leiaf 32% o bob tanysgrifiad yn mynd yn uniongyrchol i elusennau ac achosion da ar draws Prydain Fawr ac yn rhyngwladol - mae chwaraewyr wedi codi £ 382 miliwn hyd yn hyn. I gael manylion am yr elusennau a'r achosion da sy'n hyrwyddo ac yn elwa o luniau'r loteri, ewch i www.postcodelottery.co.uk/good-causes/draw-calendar
Mae'n costio £ 10 y mis i chwarae ac mae ennill codau post yn cael eu cyhoeddi bob dydd. Yr uchafswm y gall tocyn sengl ei ennill yw 10% o enillion y raffl, yn amodol ar uchafswm o £ 400,000. Am fanylion, ewch i www.postcodelottery.co.uk/prizes

Gall chwaraewyr newydd gofrestru i dalu trwy ddefnyddio debyd uniongyrchol drwy ffonio 0808 10 9 8 7 6 5. Gall chwaraewyr newydd sy'n cofrestru ar-lein yn www.postcodelottery.co.uk dalu gan ddefnyddio debyd uniongyrchol, cerdyn debyd neu PayPal.

Mae Loteri Cod Post Cyfyngedig yn cael ei rheoleiddio gan y Comisiwn Gamblo o dan rifau trwydded: 000-000829-N-102511 a 000-000829-R-102513. Swyddfa gofrestredig: Titchfield House, 69/85 Tabernacle Street, Llundain, EC2A 4RR
Dilynwch ni @PostcodePress