Skip Navigation

Amddiffyn cenhedlaeth hynafol o goetir a choed

Gallai newidiadau arfaethedig mewn polisïau cynllunio yng Nghymru beryglu'r ychydig o goetiroedd a choed hynafol sydd wedi goroesi hyd yn hyn. Mae’r ychydig ddarnau o goetir hynafol sydd wedi goroesi yn gorchuddio dim ond 4% o dirwedd Cymru, ac unwaith y caiff coetir hynafol ei ddinistrio, nid oes modd ei ail-greu. Mae’r ffordd rydym i gyd yn ymateb i’r bygythiad newydd yma i goetir a choed hynafol yn hollbwysig..

Sut a pham y dylen ni amddiffyn coetir a choed hynafol? (Photo: Nigel Pugh)
Sut a pham y dylen ni amddiffyn coetir a choed hynafol? (Photo: Nigel Pugh)

Cael fy magu ymysg y coed

Roedd coetiroedd canolbarth Cymru ymysg fy hoff lefydd i chwarae. Fe welson ni’r tymhorau’n newid, gydag eirlys, cennin Pedr, blodau’r gwynt, clychau’r gog a bysedd cwn a sŵn y pryfed yn suo a’r adar yn canu. Mae gan y coedlannau hynafol sydd wedi goroesi haenau o bridd a greuwyd o ddail dros y canrifoedd, sy’n cuddio cymunedau cymhleth o ffwng, trychfilod a hadau sy’n aros i’w cyfle i ail-fyw.

Mae'r priddoedd cyfoethog hyn i gyd yn creu cynefin unigryw. Dros y canrifoedd fe ddatblygodd amrywiaeth o fyd natur yna nad oes modd ei ail-greu.  Mae'r coedwigoedd hynafol hyn bellach wedi'u gwasgaru gan ymhlith môr o borfeydd. Maent yn clymu i ochrau ceunentydd serth neu fryniau, ynysoedd bychain o gynefin cyfoethog, gyda dim ond gwrychoedd i warchod y bywyd gwyllt gwerthfawr sydd rhyngddynt.

Pam y dylem ni amddiffyn coetiroedd a choed hynafol? (Photo: WTML / Nigel Pugh)
Pam y dylem ni amddiffyn coetiroedd a choed hynafol? (Photo: WTML / Nigel Pugh)

Gwanhau gwarchodaeth

Mae'n peri pryder mawr inni, ar ôl i ni ymgyrchu'n llwyddiannus yn y gorffennol i ddiogelu coetir hynafol o fewn Polisi Cynllunio Cymru (PPW), bod ymgynghoriad Llywodraeth Cymru sydd ar y gweill yn awr yn awgrymu y bydd yr amddiffyniad i goetir hynafol yn wannach.

Ar hyn o bryd, mae PPW9 yn nodi bod "coetiroedd hynafol a lled-naturiol yn gynefinoedd na ellir eu hadfer. Maent yn werthfawr iawn am eu bioamrywiaeth, a dylid eu diogelu rhag datblygiad a fyddai’n achosi difrod sylweddol", tra bod fersiwn ddiwygiedig arfaethedig yn PPW10 ‘mond yn datgan "dylai pob ymdrech gael ei wneud i atal gweithrediadau a allai fod yn niweidiol".

Codi’r mater gyda’r Gweinidog

Gan ein bod hyn yn bryder mawr inni, fe godon ni’r pwnc gyda Lesley Griffiths, Ysgrifennydd y Cabinet dros Ynni, Cynllunio a Materion Cyhoeddus. Fe wnaeth hi bwysleisio nad oes: “unrhyw fwriad i wanhau’r gefnogaeth gref dros goetir hynafol yn y drefn gynllunio.”

Ymateb cadarnhaol yw hwn. Ond os nad dyna’r bwriad, rydym yn teimlo’n gryf fod rhaid i’r geiriau adlewyrchu hyn.

Mae PPW10 diwygiedig y datgan: “Such trees and woodlands should be afforded additional levels of protection and every effort should be made to prevent potentially damaging operations and their unnecessary loss”

Rydym yn ofni y gallai datblygwyr camddefnyddio’r gair “unnecessary” yn frawddeg i gyfiawnhau niweidio neu ddinistrio rhagor o goetir a choed hynafol. Fe allai hyn wanhau’r amddiffyniad!

Tirwedd sy'n diflannu

Am ganrifoedd mae coed a choedwigoedd hynafol wedi cael eu torri ar gyfer adeiladu, datblygu neu ffyrdd. Yn aml mae hyn yn cael ei gyfiawnhau gan honni fod yna 'fuddiannau cenedlaethol'. Yn hanesyddol mae llwyth o goetir hynafol wedi cael ei blannu gyda choed conwydd estron, neu wedi eu dinistrio ei wneud lle i borfeydd a thyfu cnydau.

Yn awr, mae coed a choed hynafol wedi cael eu gwasgaru, eu hynysu, eu gwreiddiau'n agored ac o dan ymosodiad cyson. Yn ddiweddar fe syrthiodd ail dderwen hynaf Cymru, sef Derwen Talybont. Roedd hi wedi sefyll mewn cae y tu allan i'r Trallwng am 1,000 o flynyddoedd. O’r braidd y gellir honni bod coetiroedd a choetiroedd hynafol Cymru wedi cael ei dinistrio. Mae'r dreftadaeth hanesyddol, ddiwylliannol hon, sy’n hollbwysig ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol, yn diflannu o'n tirlun.

Mae coedlannau a choed hynaf a phrinaf Cymru angen ein help.

Gweithredwch

Rôl hanfodol yr awdurdodau cynllunio

Mae'n bwysig bod y system gynllunio yn gwarchod nodweddion amgylcheddol a diwylliannol ein tirwedd. Dylai coed a choed hynafol gael eu parchu am eu rhinweddau unigryw. Maent yn darparu ecosystemau a chynefinoedd bywyd gwyllt na ellir eu hadnewyddu. Maent yn ased hanesyddol i amddiffyn, ar gyfer ein diogelwch, iechyd a lles. Mae coed a choetir hynafol ac etifeddiaeth yn gaffaeliad amhrisiadwy i’n plant ni. Maent yn dreftadaeth i'w diogelu ar hyn o bryd ac ar gyfer pob cenedlaethau'r dyfodol.

Bygythiad y mae rhaid ei wynebu

Mae sicrhau'r amddiffyniad cryfaf yn erbyn y bygythiadau ychwanegol newydd yn hanfodol wrth warchod y coedwigoedd a’r coed hynafol sydd wedi goroesi. Mae'r cynefin y maent yn ei ddarparu bellach yn hynod o brin. Ac nid oes modd ei ail-greu. Dyma’r cynefin tir cyfoethocaf ar gyfer bywyd gwyllt yng Nghymru. Y bygythiad newydd yw’r pwysau i wanhau’r polisi cynllunio am ddiogelu coetiroedd a choed hynafol. Mae'n hollbwysig ein bod yn dangos cefnogaeth gyhoeddus gref i wrthsefyll hyn.

Fe allwch wneud hyn drwy ymuno â ni i ymateb i ymgynghoriad y Llywodraeth a dweud wrthynt y dylid cryfhau, nid gwanhau, yr amddiffyniad i goedlannau hynafol yng Nghymru.

Mae coedlannau a choed hynaf a phrinaf Cymru angen ein help.

Gweithredwch