Fe ddaith Ceffyl y Canmlwyddiant i’r Senedd

Roedd yr wythnos cyn Sul y Cofio yn un bwysig i Goedwig Canmlwyddiant Rhyfel Byd Cyntaf yng Nghymru, ac fe wahoddodd Coed Cadw (Woodland Trust) bawb sydd â diddordeb i ddod draw i weld digwyddiad unigryw yn y Senedd yng Nghaerdydd.

Mae Coed Cadw’n creu Coedwig Ganmlwyddiant y Rhyfel Byd Cyntaf yng Nghoed Ffos Las yn Sir Gaerfyrddin fel teyrnged i bawb a gymerodd ran yn y gyflafan erchyll honno. Mae’r prosiect yn bosibl oherwydd cefnogaeth o chwaraewyr y Loteri Genedlaethol trwy Gronfa Dreftadaeth y Loteri (HLF). Yn enwedig, mae HLF wedi dyrannu £30,500 i gefnogi nifer o elfennau o’r prosiect gan gynnwys dehongli pwysigrwydd coedwigoedd a choed yn y Rhyfel Byd Cyntaf, creu perllan a dôl blodau gwyllt, hyfforddiant ar gyfer gwirfoddolwyr i blygu perthi a chodi waliau cerrig sych a llawer mwy. Cefnogir y prosiect ehangach gan gwmni Sainsbury’s, prif bartner Prosiect Coedydd y Canmlwyddiant a hefyd Llywodraeth Cymru trwy brosiect Plant! yn ogystal ag aelodau a chefnogwyr Coed Cadw ei hun.

Canolbwynt y goedwig fydd cerflun o geffyl rhyfel, maint llawn, a grëwyd allan o ddur Corten gan y dylunydd Steve Tomlinson. Mae'r gwaith bron yn barod i'w osod, ond ar y ffordd i Goed Coed Ffos fe dreuliodd diwrnod y tu allan i'r Senedd, cartref y Cynulliad Cenedlaethol ym Mae Caerdydd. Y syniad i rhoi cyfle i Aelodau'r Cynulliad ac aelodau'r cyhoedd i’w weld a’i edmygu . Fe fydd yna arddangosfa hefyd y tu mewn i'r Cynulliad.

Ceffyl rhyfel y canmlwyddiant yn cyrraedd y Senedd (Llun: Rory Francis/WTML)
Ceffyl rhyfel y canmlwyddiant yn cyrraedd y Senedd (Llun: Rory Francis/WTML)

Dur Corten

Mae croen y ceffyl wedi’i wneud o ddail o ddur Corten sy'n rhydu wrth iddi heneiddio. Mae'r dail a ddewiswyd, derw, masarn, gwern, ffawydd, helyg a chelyn, yn cynrychioli rhai o'r gwahanol ffyrdd y defnyddiwyd coed a phren yn y rhyfel. A chalon y cerflun fydd pedol y cafwyd hyd iddi ar y safle, yn ôl pob tebyg o'r hen ffermdy a oedd unwaith yn sefyll yno.

Yr Arwr

Dros yr haf fe drefnodd Coed Cadw gystadleuaeth yn gofyn i bawb awgrymu enwau i’r ceffyl. Fe gafodd yr enw buddugol ei gyhoeddi ar y 6 Tachwedd: ‘Yr Arwr / Hero’, ar ôl y cerdd a enillodd y Gadair i Hedd Wyn, yn fuan ar ôl ei farwolaeth, yn 1917. Awgrymwyd yr enw hwnnw gan Nicola Hancock, ymysg eraill. Y ddau enw arall ar y rhestr fel oedd ‘Tommy’ and ‘Poppy’.

Nod Coed Cadw yn Ffos Las yw creu coeweig arbennig, un a fydd yn sefyll yn uchel i gofio'r genhedlaeth o 100 mlynedd yn ôl, gan ddarparu teyrnged parhaol i bawb oedd yn ymwneud â'r Rhyfel Byd Cyntaf. Erbyn diwedd y prosiect, fe fydd gwirfoddolwyr wedi plannu dros 90,000 o goed ar y safle. Y canolbwynt, y nodwedd goffa, fydd y cerflun ceffyl hwn. Mae’r cerflun yn cynnwys siapiau gwahanol ddail, gan amlygu'r rôl allweddol a chwaraeodd coedwigoedd a choed yn y Rhyfel Byd Cyntaf. Fe fydd hefyd yn coffáu’r mwy na miliwn o geffylau a mulod rhyfel a wasanaethodd yn y Fyddin Brydeinig yn y gyflafan ofnadwy honno.

Cronfa Dreftadaeth y Loteri

Diolch i chwaraewyr y Loteri Genedlaethol, rydym yn buddsoddi arian i helpu pobl ledled y DU i archwilio, mwynhau a gwarchod y dreftadaeth y maent yn ei gofio – o'r archeoleg o dan ein traed i'r parciau hanesyddol a'r adeiladau yr ydym yn eu caru, o atgofion gwerthfawr a chasgliadau i fywyd gwyllt prin. www.hlf.org.uk. Dilynwch ni ar Twitter, Facebook ac Instagram a defnyddiwch #HLF.

Sainsbury's

Mae Sainsbury's wedi cefnogi Coed Cadw ers 2004 gyda lansio wyau pen domen Woodland eggs. Ers hynny mae rhoddion trwy werthu cynnyrch wedi ehangu i gyw iâr, twrci, afalau a mêl. Mae'r bartneriaeth wedi helpu Coed Cadw i blannu dwy filiwn o goed, gan gynnwys sefydlu Sainsbury's Wood arbennigyn y Queen Elizabeth Diamond Jubilee Wood yn Swydd Gaerlŷr. Mae'r bartneriaeth hefyd wedi galluogi Coed Cadw i ddarparu cefnogaeth a chyngor i Sainsbury's ar blannu a chynnal a chadw coed i'w gyflwyno i ffermwyr ledled y DU. Yn fwyaf diweddar, mae Sainsbury's yn cefnogi prosiect Coedydd y Canmlwyddiant gan Coed Cadw, lle bydd pedair coedwig newydd a miliynau o goed yn cael eu plannu i goffáu'r Rhyfel Byd Cyntaf.

Dywedwch diolch yn bersonol

Cyflwynwch goeden